İnsanlar arasında tez-tez belə bir ifadə işlədilir: “Paslı mismara basdım, tetanus olaram?” Əslində təhlükə mismarın paslı olmasında deyil, onun üzərində və ya yaraya düşən torpaq, toz və heyvan mənşəli çirklənmədə gizlənir. Tetanus dünyanın bir çox ölkəsində peyvəndlə qarşısı alına bilən, lakin müalicəsi çətin və ölümcül yoluxucu xəstəliklərdən biridir.
Tetanus, Clostridium tetani adlı bakteriyanın törətdiyi ağır sinir sistemi infeksiyasıdır. Bu bakteriya torpaqda, tozda və heyvanların bağırsaqlarında uzun müddət yaşaya bilən sporlar əmələ gətirir. Sporlar insan orqanizminə yara vasitəsilə daxil olduqda aktivləşərək güclü toksin – tetanospazmin ifraz edir.
Məhz bu toksin sinir sisteminə təsir göstərərək əzələlərin idarəolunmaz yığılmalarına və qıcolmalara səbəb olur.
Təsəvvür edin ki, bağda və ya tikinti sahəsində yerə düşmüş bir mismarın üzərinə basırsınız. Mismar dərini deşərək dərin və dar yara əmələ gətirir. Belə yaralarda oksigen az olduğundan, Clostridium tetani bakteriyası üçün ideal mühit yaranır.
Bakteriya yarada çoxalır və ifraz etdiyi toksin qan və sinir yolları ilə mərkəzi sinir sisteminə çatır. İnsan bir neçə gün və ya hətta bir neçə həftə ərzində özünü normal hiss edə bilər. Lakin simptomlar başladıqdan sonra vəziyyət sürətlə ağırlaşa bilər.
Xəstəliyin inkubasiya dövrü adətən 3–21 gün arasında dəyişir. İlk əlamətlər aşağıdakılar ola bilər:
- Çənə əzələlərinin gərilməsi (“çənə kilidlənməsi”)
- Udqunma çətinliyi
- Boyun və kürək əzələlərində sərtlik
- Baş ağrısı
- Qızdırma və tərləmə
- Əsəbilik və narahatlıq
Xəstəlik irəlilədikcə bütün bədəndə ağrılı qıcolmalar baş verir.
Tetanus zamanı ölümün əsas səbəbi bakteriyanın özü deyil, onun sinir sisteminə təsir edən toksinidir.
Toksin:
- Tənəffüs əzələlərinin iflicinə səbəb ola bilər;
- Qırtlaq spazmı yaradaraq nəfəs yollarını bağlaya bilər;
- Ürək ritmini pozaraq həyati təhlükə yarada bilər;
- Güclü qıcolmalar nəticəsində sümüklərin qırılmasına və daxili zədələrə səbəb ola bilər.
Müasir reanimasiya imkanlarına baxmayaraq, ağır tetanus hallarında ölüm riski yüksək olaraq qalır. Xüsusilə peyvənd olunmamış şəxslərdə və yaşlı insanlarda xəstəlik daha ağır keçir.
Tetanus insandan insana keçir?
Xeyr.
Tetanus yoluxucu xəstəlik olsa da, qrip və ya COVID-19 kimi bir insandan digərinə keçmir. Xəstəlik yalnız bakteriya sporlarının yara vasitəsilə orqanizmə daxil olması nəticəsində yaranır.
Tetanusdan qorunmağın ən etibarlı yolu peyvənddir.
Mütəxəssislər tövsiyə edir ki:
- Uşaqlar milli peyvənd təqviminə uyğun peyvəndlənsin;
- Böyüklər hər 10 ildən bir gücləndirici doza qəbul etsinlər;
- Dərin və çirkli yaralanma zamanı həkimə müraciət edilsin;
- Yaralar dərhal təmizlənərək dezinfeksiya olunsun.
Bəzən həyat üçün ən böyük təhlükələr gözlə görünməyən mikroorqanizmlərdən qaynaqlanır. Torpaqda qalan adi bir mismar, lazımi profilaktika olmadıqda, insanı ağır qıcolmalara, tənəffüs çatışmazlığına və ölümə aparan tetanus infeksiyasının mənbəyinə çevrilə bilər. Sevindirici haldır ki, bu təhlükənin qarşısını almaq üçün effektiv və təhlükəsiz peyvəndlər mövcuddur. Tetanusun ən yaxşı müalicəsi onun qarşısının vaxtında alınmasıdır.
Epidlife.az xatırladır: Hər hansı deşici və ya çirkli yara aldıqda tetanus peyvənd statusunuzu yoxlayın və lazım gəldikdə tibbi yardım almağı gecikdirməyin.
