Müasir dünyada sağlamlıq problemləri artıq yalnız ayrı-ayrı ölkələrin daxili məsələsi deyil. Pandemiyalar, yoluxucu xəstəliklər, təbii fəlakətlər, müharibələr və iqlim dəyişiklikləri qlobal səhiyyə təhlükələrini artırır. Bu səbəbdən beynəlxalq səhiyyə təşkilatları insanların sağlamlığının qorunması, xəstəliklərin qarşısının alınması və tibbi xidmətlərin inkişafı istiqamətində mühüm fəaliyyət göstərirlər.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (World Health Organization – WHO) 1948-ci ildə yaradılmış və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının səhiyyə üzrə ixtisaslaşmış qurumudur.
Əsas fəaliyyət istiqamətləri:
- Yoluxucu və qeyri-yoluxucu xəstəliklərlə mübarizə;
- Peyvənd proqramlarının təşkili;
- Epidemioloji nəzarət sistemlərinin inkişafı;
- Qlobal sağlamlıq siyasətlərinin hazırlanması;
- Fövqəladə səhiyyə hallarında beynəlxalq koordinasiya.
COVID-19 pandemiyası dövründə ÜST qlobal səviyyədə məlumat mübadiləsi və profilaktik tədbirlərin əlaqələndirilməsində əsas rol oynayıb.
UNICEF
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Uşaq Fondu (UNICEF) uşaqların sağlamlığının və rifahının qorunması istiqamətində fəaliyyət göstərir.
UNICEF-in səhiyyə sahəsində fəaliyyəti:
- Uşaq peyvəndlənməsi proqramları;
- Ana və uşaq sağlamlığının qorunması;
- Qidalanma proqramları;
- Təmiz su və sanitariya layihələri;
- Humanitar böhranlarda tibbi yardım.
UNICEF hər il milyonlarla uşağın həyatda qalmasına və sağlam inkişafına töhfə verir.
Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatı
Dünyanın ən böyük humanitar təşkilatlarından biri olan Beynəlxalq Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara Hərəkatı silahlı münaqişələr, təbii fəlakətlər və humanitar böhranlar zamanı tibbi yardım göstərir.
Fəaliyyət sahələri:
- Təcili tibbi yardım;
- İlk yardım təlimləri;
- Humanitar dəstək;
- Qaçqın və məcburi köçkünlərin sağlamlığının qorunması;
- Epidemiyalara qarşı tədbirlər.
Bu təşkilat dünyanın 190-dan çox ölkəsində fəaliyyət göstərir.
GAVI – Peyvənd Alyansı
GAVI (Global Alliance for Vaccines and Immunization) inkişaf etməkdə olan ölkələrdə peyvənd proqramlarını dəstəkləyən beynəlxalq təşkilatdır.
Əsas məqsədləri:
- Peyvəndlərə çıxış imkanlarını artırmaq;
- Uşaq ölümünü azaltmaq;
- Yeni vaksinlərin tətbiqini sürətləndirmək;
- İmmunizasiya proqramlarını maliyyələşdirmək.
GAVI-nin fəaliyyəti nəticəsində milyonlarla insan peyvəndlə qoruna bilən xəstəliklərdən müdafiə olunub.
UNAIDS
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının HİV/QİÇS üzrə Birgə Proqramı (UNAIDS) qlobal HİV epidemiyasına qarşı mübarizəyə rəhbərlik edən beynəlxalq təşkilatdır.
Prioritet istiqamətləri:
- HİV infeksiyasının profilaktikası;
- Erkən diaqnostika;
- Müalicəyə əlçatanlığın artırılması;
- Diskriminasiyanın azaldılması;
- Maarifləndirmə tədbirləri.
UNAIDS dünyada HİV infeksiyasının yayılmasının azaldılması üçün ölkələrlə sıx əməkdaşlıq edir.
Dünya Bankı və Səhiyyə Layihələri
Dünya Bankı yalnız maliyyə təşkilatı deyil, həm də səhiyyə sistemlərinin gücləndirilməsi sahəsində mühüm tərəfdaşdır.
Dəstəklədiyi sahələr:
- Xəstəxana infrastrukturunun inkişafı;
- Rəqəmsal səhiyyə sistemləri;
- Epidemioloji nəzarət proqramları;
- Tibbi kadr hazırlığı;
- İctimai sağlamlıq layihələri.
Bir çox ölkələrdə səhiyyə islahatları Dünya Bankının maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirilir.
Qlobal Fond (The Global Fund)
Qlobal Fond HİV/QİÇS, vərəm və malyariya ilə mübarizə aparan beynəlxalq maliyyələşdirmə təşkilatıdır.
Fəaliyyət istiqamətləri:
- Dərman təminatı;
- Laborator xidmətlərin gücləndirilməsi;
- Xəstəliklərə nəzarət proqramları;
- Maarifləndirmə kampaniyaları;
- Səhiyyə sistemlərinin inkişafı.
Bu təşkilat milyonlarla insanın həyatının xilas edilməsinə töhfə vermişdir.
Beynəlxalq səhiyyə təşkilatlarının fəaliyyəti nəticəsində:
- Peyvəndlənmə səviyyəsi artır;
- Uşaq ölümü azalır;
- Yoluxucu xəstəliklərin yayılması nəzarətdə saxlanılır;
- Fövqəladə hallara hazırlıq güclənir;
- Tibbi xidmətlərin keyfiyyəti yüksəlir.
Qlobal əməkdaşlıq olmadan müasir səhiyyə çağırışları ilə effektiv mübarizə aparmaq mümkün deyil.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı, UNICEF, GAVI, UNAIDS, Qırmızı Xaç və digər beynəlxalq qurumlar dünya əhalisinin sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayırlar. Onların həyata keçirdiyi proqramlar xəstəliklərin qarşısının alınmasına, tibbi xidmətlərin yaxşılaşdırılmasına və ictimai sağlamlığın gücləndirilməsinə xidmət edir. Qlobal sağlamlıq təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün beynəlxalq əməkdaşlıq gələcəkdə də əsas prioritet olaraq qalacaq.
