Yay mövsümü milyonlarla insanın tropik və ekzotik ölkələrə səyahət etdiyi dövrdür. Cənub-Şərqi Asiya, Afrika, Latın Amerikası və bəzi Yaxın Şərq ölkələri öz təbiəti, iqlimi və turizm imkanları ilə diqqət çəksə də, bu ərazilərdə sağlamlıq üçün müəyyən risklər də mövcuddur. Həşərat dişləmələri, ilan və əqrəb sancmaları, həmçinin vəhşi heyvanlarla təmas nəticəsində yaranan təhlükələr səyahətin xoş təəssüratlarını ciddi sağlamlıq problemlərinə çevirə bilər.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, sadə profilaktik tədbirlərlə bu risklərin böyük hissəsinin qarşısını almaq mümkündür.
Həşəratlar təkcə sancmır, xəstəlik də yayır
Ekzotik ölkələrdə ağcaqanadlar və digər həşəratlar bir sıra təhlükəli infeksiyaların daşıyıcısı ola bilər. Malyariya, denge qızdırması, Zika virusu, çikunqunya və sarı qızdırma kimi xəstəliklər məhz həşərat dişləmələri nəticəsində insanlara ötürülür.
Riskləri azaltmaq üçün:
- DEET və ya pikaridin tərkibli repelentlərdən istifadə edin;
- Uzunqol geyimlər və uzun şalvar geyinin;
- Açıq rəngli paltarlara üstünlük verin;
- Axşam saatlarında açıq havada qalma müddətini məhdudlaşdırın;
- Torlu yataqlardan istifadə edin;
- Kondisionerli və ya həşərat torları ilə qorunan otaqlarda qalın.
Həşərat sancmasından sonra güclü allergik reaksiya, nəfəs darlığı və ya yüksək hərarət yaranarsa, dərhal tibbi yardıma müraciət edilməlidir.
Səhra və yarımsəhra bölgələrində əqrəb sancmaları kifayət qədər geniş yayılıb. Əqrəblər adətən gecə aktiv olduqları üçün turistlər daha çox gecə saatlarında risk altında olurlar.
Təhlükəsizlik üçün:
- Ayaqqabıları geyinməzdən əvvəl içərisini yoxlayın;
- Çılpaq ayaqla gəzməyin;
- Daş və odun yığınlarına ehtiyatla yaxınlaşın;
- Çadırların girişini bağlı saxlayın;
- Gecələr fənərdən istifadə edin.
Əqrəb sancması zamanı zədələnmiş nahiyə hərəkətsiz saxlanmalı və mümkün qədər tez tibbi yardım alınmalıdır.
İlan sancmaları: panikaya düşmək olmaz
Tropik meşələrdə, dağlıq ərazilərdə və çəmənliklərdə ilanlarla qarşılaşmaq mümkündür. Səyahətçilərin əksəriyyəti ilanların özünümüdafiə məqsədilə sancdığını bilməlidir.
İlan sancmalarının qarşısını almaq üçün:
- Qalın və qapalı ayaqqabı geyinin;
- Cığırdan kənara çıxmayın;
- Hündür otlu ərazilərdə ehtiyatlı olun;
- Gecə vaxtı fənərsiz hərəkət etməyin;
- Yerdə və ya açıq sahədə yatmaqdan çəkinin.
İlan sancması baş verərsə:
- Sakit qalın;
- Zədələnmiş əzanı hərəkətsiz saxlayın;
- Təcili tibbi yardım çağırın;
- Yaranı kəsməyə və ya zəhəri sormağa çalışmayın;
- Turniket tətbiq etməyin.
Bir çox ekzotik kurortlarda meduzalar, dəniz kirpiləri və zəhərli dəniz canlıları ilə təmas halları qeydə alınır.
Mütəxəssislər tövsiyə edirlər ki:
- Xüsusi dəniz ayaqqabılarından istifadə edilsin;
- Naməlum canlılara toxunulmasın;
- Yerli təhlükəsizlik xəbərdarlıqlarına diqqət yetirilsin;
- Mərcan rifləri üzərində ehtiyatsız hərəkət edilməsin.
Turistlərin tez-tez etdiyi səhvlərdən biri vəhşi heyvanlara yaxınlaşmaq və onları yemləməkdir. Meymunlar, yarasalar və digər vəhşi heyvanlar quduzluq və digər zoonoz xəstəliklərin mənbəyi ola bilər.
Unutmayın:
- Vəhşi heyvanlara toxunmayın;
- Onlarla şəkil çəkdirmək üçün yaxınlaşmayın;
- Heyvan dişləməsi və ya cızması baş verərsə, yaranı dərhal sabunlu su ilə yuyun və tibbi yardıma müraciət edin.
Ekzotik ölkələrə səfər etməzdən əvvəl səyahət təbabəti üzrə məsləhət almaq tövsiyə olunur. Bəzi ölkələrə giriş üçün sarı qızdırma əleyhinə peyvənd sertifikatı tələb oluna bilər. Malyariya riski olan bölgələrə gedən şəxslər isə profilaktik dərman qəbuluna ehtiyac duyurlar.
Uşaqlar, hamilə qadınlar, yaşlı şəxslər və xroniki xəstəlikləri olan insanlar səyahət öncəsi mütləq həkimlə məsləhətləşməlidirlər.
Ekzotik ölkələrə səyahət yeni mədəniyyətlər və unudulmaz təcrübələr qazandırsa da, sağlamlıq riskləri nəzərə alınmalıdır. Həşərat dişləmələri, ilan və əqrəb sancmaları, həmçinin vəhşi heyvanlarla təmas ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Səyahətə düzgün hazırlıq, profilaktik tədbirlər və təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunması sağlam və təhlükəsiz istirahətin əsas şərtidir.
